امروز؛ دوشنبه 6 خرداد 1398  - حضرت محمد(ص):  هر کس بر خوارى ساعتى دانش آموختن صبر نکند، براى همیشه در خوارى نادانى بماند./عوالی اللآلی : ۱ / ۲۸۵ / ۱۳۵ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۸

خطر مازوخیسم جمعی در مناظره‌های انتخاباتی

امیل سیوران (Emil cioran) فیلسوف رومانیایی جمله مشهوری دارد. وی می‌گوید: «ناامیدی جمعی مهمترین عامل انهدام ملتها است. ملتی که دچار ناامیدی جمعی شود هرگز نخواهد توانست دوباره روی پای خود بایستد.»

واکنشهای اجتماعی راجع به مناظره‌های انتخاباتی ریاست جمهوری ۹۶ نشان می‌دهد که جامعه ایرانی تحت تأثیر عوامل متعددی شدیداً مایل به طرح نکات منفی و ناامیدکننده است؛ خصوصاً در حوزه اقتصاد. طرح مشکلات اقتصادی و صحبت از وخیم بودن اوضاع اقتصادی معمولاً مورد استقبال مخاطبان قرار می‌گیرد.

هر چقدر بذر ناامیدی بیشتری نسبت به آینده پاشیده شود، فرد دانشمندتر قلمداد می‌شود و احساس قهرمانی بیشتری در خود و  احساس پذیرش بیشتر در مخاطبانش ایجاد می‌شود؛ در حالی که طرح نکات مثبت در حوزه اقتصاد دقیقاً در نقطه مقابل قرار دارد.

بیان چشم‌اندازهای مثبت معمولاً موجب می‌شود که مخاطبان با شک و تردید به سخنان گوش کنند؛ گویی از حکومت پول گرفته تا اطلاعات نادرست به مردم داده شود.

اقبال عمومی به طرح نکات ناامیدکننده خصوصاً در حوزه اقتصاد ظاهراً علل مختلفی دارد یکی از آنها می‌تواند «رفتار تلافی‌جویانه مردم در مقابل حکومت» باشد؛ به این توضیح که چون دولت ها معمولاً تأکید بر «شاخصهای مثبت» داشته و پیشرفتها را گزارش می‌کنند و «مشکلات را انکار» می‌کنند، باور عمومی جامعه در قطب مخالف آن به موضع‌گیری افتاده و صرفاً بر تاریکیها چشم دوخته و از آنها استقبال می‌کند.

این در حالی است که معمولاً در کنار نقاط تاریک، نقاط قوت و روشنایی فراوانی نیز وجود دارد. آنچه قابل توجه است این که تأکید بر شاخصهای منفی موجب ناامیدی جمعی می‌شود.

خطرات ناامیدی جمعی به حدی است که به قول فیلسوف مزبور موجب «انهدام ملتها» و «فروپاشی تمدنها» می‌شود. بنابراین در رقابتهای انتخاباتی نامزدهای ریاست جمهوری و طرفداران آنها برای جلوگیری از اثرات ناامیدی جمعی باید توجه کرد که باورهای دینی و قواعد حقوقی بسیار زیادی وجود دارد که اجازه تحریک ناامیدی جمعی را نمی‌دهد. یکی از مهمترین این باورها، قاعده انصاف و عدالت است؛ منصفانه نیست در مناظرات و رقابتهای انتخاباتی بر «مشکلی تأکید شود» در حالی که راه حل متناسب با آن مشکل ارائه نمی‌شود.

منصفانه نیست در رقابتهای انتخاباتی بر «مشکلی تأکید شود» که عیناً و گاه به مراتب در حد وسیع‌تر توسط گوینده «تکرار شده است.» وقتی مشکلی با درجات بالاتر توسط یکی از رقبای انتخاباتی سابقه تحقق دارد، منصفانه نیست از آن سخن گفته شود که رطب خورده منع رطب کی کند؟ منصفانه نیست که مسیرهای طی شده و موفقیتهای به دست آمده نادیده گرفته شود.

منصفانه نیست که به آثار و عواقب بیانهای رقابتی و انتخاباتی توجه نشود و تأثیر آن بر پدیداری مازوخیسم جمعی یا ناامیدی اجتماعی توجه نشود. منصفانه نیست حاصلجمع دستاوردهای انقلاب اسلامی در آستانه چهل سالگی این همه نابسامانی، فقر و فساد و تبعیض گزارش شود. منصفانه نیست … منصفانه نیست…

 

محمد درویش زاده

سر مقاله روزنامه دنیای حقوق