امروز؛ پنجشنبه 6 آذر 1399  - حضرت محمد(ص): داناترین مردم کسى است که دانش دیگران را به دانش خود بیفزاید./کنزالعمال، ج۱۰، ص۱۴۳، ح۲۸۷۳۱

حق جزء مؤلف عدالت

نویسنده

محمد راسخ

درآمد

«حق» یکی از مهم­ترین مفاهیمی است که در قلمروهای سیاسی، (گاه) اخلاقی و (مهم­تر) حقوقی به کار بسته می­شود. حق دارای وجوهی مختلف است که نویسندگان از دیدگاه مکاتب گوناگون یک یا چند وجه از این وجوه را تحلیل و بررسی کرده­اند. در آغاز، ساختار زیر را در تعریف حق می­توان پیش نهاد: «(الف) در برابر (ب) به دلیل y حق بر x دارد». بر این اساس، حق حداقل از چهار عنصر تشکیل می­شود: یکم، صاحب حق ((الف) در ساختار پیش­گفته)؛ دوم، موضوع حق (یعنی x)؛ سوم، مخاطب یا شخصی که حق برای او اظهار و ادعا می­شود (یعنی (ب))، همان شخصی که تکلیفی متلازم با حق بر او بار می­شود؛ و چهارم، آنچه حق بر آن بنا می­شود، یا مبنای موجِّه حق (یعنی y). این چهار عنصر به نوبه خود تشکیل­ دهنده وجوه سه­ گانه حق­اند. یکم، طرف­های حق (صاحب حق و صاحب تکلیف)؛ دوم، موضوع حق؛ و سوم، مبنا یا نظریه موجِّه حق. این وجوه را می­توان، به ترتیب، وجوه «ربطی»، «انتفاعی» و «توجیهی» حق نامید.

در خصوص وجه توجیهی حق، دو گونه نظریه موجِّه حق در نوشته­های نظری مربوط یافت می­شود. در یک سو، نظریه­ هایی قرار دارند که از سنت حقوق طبیعی بر می­خیزند. در دیگرسو، به تعبیر عام، نظریه­ های غیرحقوق طبیعی قرار دارند. نظریه­های اخیر نه بر ویژگی ­هایی طبیعی یا بدیهی که بر پاره­ای اصول بایدانگار بنا شده­اند. از این رو، آنها را می­توان به نظریه­های سه­گانه ­آزادی­ـ­بنیاد، خودآیینی­ـ­بنیاد و برابری­ـ­بنیاد طبقه­بندی کرد.

در این مقاله، یکی از مهم­ترین و پرداخته ­ترین نظریه­ های موجِّه آزادی­ـ­بنیاد در باب حق را، که به­درستی حق را در بافت و زمینه عدالت قرار داده است، تببین و نقد می­کنیم. بی­گمان، حق از اقتضائات عدالت است و اهمیت نظریه­ای که در این تحقیق بررسی می­کنیم، سوای انتقادهای وارد به برخی ادعاهای آن، در توجه به این سویه حق است. این نظریه متعلق به پروفسور هیلل استاین است.

برای دانلود مقاله اینجا کلیک کنید.


آخرین شماره فصلنامه

آخرین شماره فصلنامه دانشنامه های حقوقی

صاحب امتیاز
مرکز پژوهشی دانشنامه های حقوقی علامه

سردبیر
سید حسین صفایی

مدیرمسئول
محمد درویش زاده

گروه دبیران (بر اساس حروف الفبا)
محمد آشوری
گودرز افتخار جهرمی
محمدجواد جاوید
محمدجعفر حبیب زاده
سعید حبیبا
محمد درویش زاده
محمد راسخ
حبیب‌اله رحیمی
محمدجواد شریعت باقری
سید حسین صفایی
عباس کریمی
حمید گوینده
محسن محبی
سید مصطفی محقق داماد
حسین مهرپور

کارشناس تخصصی
محمد هادی جواهرکلام