امروز؛ پنجشنبه 6 آذر 1399  - حضرت محمد(ص):  هر که در جستجوى دانش باشد ، بهشت در جستجوى او برآید./کنزالعمّال : ۲۸۸۴۲ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۸

خردپذیری حقوق؛ تبیین مرزهای تعقّل و تعبّد

نویسنده:

حسین سیمایی صرّاف

تقدیم به استاد جعفری لنگرودی

مقدمه

حقوق ایران -که در وابستگی آن به فقه و التزام‌اش به مبانی شرع تردیدی نیست – با سایر نظام‌های حقوقی که از بُن، بر پایۀ عقل و عرف بنیاد شده‌اند از حیث دامنۀ خردورزی و آزادی عقل‌گرایی تفاوت‌های بسیاری دارد. از آن جا که بنای فقه-علاوه بر عبادات در بخشی از معاملات هم بر بنیاد تعبّد استوار است، لذا حقوق موضوعه ایران -که آبشخور اصلی‌اش فقه است- در حوزه‌های بسیاری همچون حوزه‌های جزایی، احوال شخصیه و گاهی در عقود و ایقاعات، غیر منعطف و غیرقابل تعقّل به نظر می‌رسد.

در این نوشتار کوتاه، نویسنده پس از بیان دیدگاه استاد جعفری لنگرودی دربارۀ مرزهای تعقّل و تعبّد، می‌کوشد تا نخست مفهوم تعبّد و تعقّل را بیان کند و سپس مرزهای تعقّل و تعبّد را تبیین و تعیین کند و از آن جا که دیدگاه جان لاک دربارۀ قلمرو ایمان و عقل با دیدگاه اصولیان دربارۀ تعقّل و تعبّد شباهت فراوان دارد، در آغاز نظریۀ جان لاک و متعاقباً نظریۀ اصولیان بیان خواهد شد. ثمرۀ شناخت حوزۀ تعقّل در فقه، کشف ظرفیت‌های تحوّل در فقه است. لذا نگارنده از امضایی بودن برخی از احکام، قابل تغییر بودن آنها را با استفاده از سازوکارهای اصولی به اثبات می‌رساند. به همین مناسبت برخی از موانع کارکرد عقل در فقه تحت عنوان چالش‌ها مورد بررسی قرار گرفته، راه­حل‌هایی برای رفع موانع و کارآمدی فقه از طریق کاربست عقل ارائه می­شود. در نهایت، نقد و نظری بر دیدگاه استاد جعفری لنگرودی در باب تعقّل و تعبّد انداخته می‌شود و با نتیجه‌گیری، مقاله پایان می‌یابد.

برای دانلود این مقاله اینجا کلیک کنید.


آخرین شماره فصلنامه

آخرین شماره فصلنامه دانشنامه های حقوقی

صاحب امتیاز
مرکز پژوهشی دانشنامه های حقوقی علامه

سردبیر
سید حسین صفایی

مدیرمسئول
محمد درویش زاده

گروه دبیران (بر اساس حروف الفبا)
محمد آشوری
گودرز افتخار جهرمی
محمدجواد جاوید
محمدجعفر حبیب زاده
سعید حبیبا
محمد درویش زاده
محمد راسخ
حبیب‌اله رحیمی
محمدجواد شریعت باقری
سید حسین صفایی
عباس کریمی
حمید گوینده
محسن محبی
سید مصطفی محقق داماد
حسین مهرپور

کارشناس تخصصی
محمد هادی جواهرکلام